ૐૐૐ

(૨)

તેરે ઘટ મેં રામ, તું કાહે ભટકે રે.

તેરે ઘટ મેં રામ, તું કાહે ભટકે રે.

જૈસે અગિની બસત પથરી મેં, ચમકત નહિં બિનુ પટકે રે,

જૈસે માઁખન રહત દૂધ મેં, નિકસત નહિં બિનુ ઝટકે રે…

જૈસે મધુર રસ બસત ઉખ મેં, નિકસત નહિં બિનુ કટકે રે,

કહૈં કબીર સુનો ભાઈ સાધો, હરિ ન મિલૈં બિનુ રટકે રે…

………..

જે આત્મા રામને જાણવાથી બધા દુઃખોની નિવૃત્તિ થાય છે, તે આત્મા કેવા ગુણવાળો, કયા દેશ, કાળમાં રહેવાવાળો અને તેની પ્રાપ્તિ કેવી રીતે અને ક્યાં જવાથી થઈ શકે? તેની ગતિ, મોક્ષ, સ્થિતિ કેવી હોય છે અને કેવા રૂપથી તેને જાણી શકાય છે વગેરે શંકાઓના નિવારણમાં શ્રી કબીર સાહેબ કહે છે કે એ સર્વાત્મા રામ તારા ઘટમાં (હ્રદયમાં) જ બેઠેલો છે, તું શા માટે એને બાહ્ય વસ્તુઓમાં શોધે છે? જેમ ચકમક પત્થરમાં રહેલા અગ્નિને પ્રકટ કરવા માટે તેને પટકવો પડે છે, પટકવાથી કે ઘર્ષણથી જ તેમાંથી અગ્નિ પ્રકટ થઈ શકે છે; જેમ દૂધમાં રહેલા માખણને કાઢવા માટે દહીંને વલોવવું પડે છે અને ઘણા મંથન બાદ માખણ ઉપર તરી આવે છે; જેમ શેરડીમાં રહેલા મધુર રસને કાઢવા માટે શેરડીને કાપીને મશીનમાં પીલવી પડે છે ત્યારે મધુર રસ નિકળે છે. તેવી રીતે આ દેહમાં રહેલા આત્મા રામને પામવા માટે શુદ્ધ હ્રદયથી રામનામનું રટણ કરવું જરૂરી છે. આમ વસ્તુ તો હ્રદયની અંદર જ છે પણ તેને પામવા માટે રામનામનાં રટણ રૂપી અગાધ પ્રયત્ન કરવો પડે છે. જે એને જાણવા યોગ્ય સામર્થ્ય પ્રાપ્ત કરે તે જ પોતાનામાં વિવેક વિચાર દ્વારા પોતાના સ્વરૂપને જાણી લે છે એ જ રામની પ્રાપ્તિ રૂપ છે. રટણ કેવું થવું જોઈએ તો કહે છે કેઃ

માળા શ્વાસોશ્વાસ કી, ફેરેંગે કોઈ દાસ,

ચૌરાસી ભરમેં નહી, કટૈ કાલકી ફાંસ.

રગ રગ બોલી રામજી, રોમ રોમ રંકાર,

સહજેહી ધુન હોત હૈ, સોઈ સુમિરન સાર…

……….

(૩)